أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

377

آثار الباقيه ( فارسى )

اين تجربه و امتحان در زمان كمى ميسر نخواهد بود براى او پيش خواهد آمد و جالينوس هر امرى را كه از راه برهان دريافته ذكر مىكند و از مطالبى كه آميخته با شبهات است دورى مينمايد . سنان بن ثابت از پدر خويش نقل مىكند كه سى سال تمام در عراق عرب احوال انواء را مراقبت كرد و مىخواست اصولى از آن بدست آورد كه در ديگر بلدان انواء را بدان بسنجد و پيش از آنكه مقصود خود را دريابد مرگ او را دريافت . اگر هريك از دو قول يعنى از نسبت انواء بايام سال و يا نسبت آن بطلوع و غروب منازل قمر صواب باشد قول سيم ساقط خواهد بود و آن دو قول هم بشرايطى مشروط خواهد شد كه صحت انواء به آن منوط است و آن شرايط اين است كه نخست بايد حال سال و ربع آن و ماه را در يبوست و رطوبت و اينكه خلف خواهد نمود يا بطور ايجاب واقع مىگردد و ديگر دلايلى كه كتب نجوم را از آنها پر كرده‌اند دانست و چون نوئى با اين دلالات مطابق شود راست مىآيد و همه آن وقوع مىيابد و اگر در پاره‌اى از آن راست آيد البته همان بعض راست خواهد آمد . سنان بن ثابت توصيه كرده كه بايد اتفاق عرب و عجم را بر نوء معتبر دانست كه چون اين دو گروه باهم اتفاق كردند آن نوء قوى است و ظهور خواهد يافت و اگرنه به عكس خواهد شد . من در اين باب آنچه را كه سنان بن ثابت در كتاب انواء گفته و آنچه در ماه‌هاى روميان از اوقات احوال دنيوى گفته شده ذكر مىكنم و راجع بطلوع و خفاء انواء در بابى جداگانه كه در آخر كتاب خواهد آمد سخن خواهم گفت .